6 April 2022

Bil yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a’r Llysoedd

Mae Bil yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a’r Llysoedd ar gamau olaf y broses o ddod yn gyfraith. Mae Adam Wadding yn rhoi ei safbwyntiau ar yr hyn sydd ynddo.

Ar 28 Chwefror, dychwelodd Bil yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a’r Llysoedd i Dŷ’r Cyffredin. Cafodd y bil ei drechu droeon yn Nhŷ’r Arglwyddi, ond nid oedd hyn byth yn mynd i fod yn ddigon i ladd y bil.

Pleidleisiodd yr Arglwyddi yn erbyn y ddarpariaeth ar gyfer troseddoli protestiadau sy’n rhy swnllyd. Pleidleisiodd yr Arglwyddi hefyd yn erbyn cloi lle mae protestwyr yn clymu neu’n gludo eu hunain i goed neu adeiladau. Ond gan fod hyn yn y bil gwreiddiol, gall y Swyddfa Gartref ei ychwanegu'n ôl.

Roedd yr Arglwyddi hefyd wedi pleidleisio yn erbyn pwerau newydd a fyddai’n caniatáu i’r heddlu stopio a chwilio’r rheini maent yn amau eu bod yn cymryd rhan mewn protestiadau anghyfreithiol.

Ni wnaeth yr Arglwyddi ddim i fynd i’r afael a gostwng y trothwy ar gyfer erlyn am dorri amodau a roddir ar brotest. Byddai’r cyfreithiau newydd yn golygu y gallech gael eich dyfarnu’n euog o dorri amod, hyd yn oed os nad oeddech chi’n gwybod eu bod wedi cael eu gorfodi.

Ni newidiwyd llawer o’r newidiadau eraill a oedd yn cael eu cynnig i’r gyfraith chwaith, fel dedfrydau o 10 mlynedd am ddifrodi cerflun neu 10 mlynedd o garchar am weithredodd sy’n achosi “annifyrrwch difrifol”.

Mae rhai o’r mesurau newydd i’w croesawu, gan gynnwys ymestyn y terfyn amser ar gyfer erlyn am ymosodiad cyffredin neu guro mewn achosion cam-drin domestig, a “chyfraith Harper”, a fydd yn ymestyn dedfrydau oes gorfodol i’r rheini a geir yn euog o ddynladdiad anghyfreithlon gweithwyr brys ar ddyletswydd.

Bydd y bil yn newid yr isafswm oed ar gyfer derbyn dedfryd oes yn y carchar o 21 i 18.

Bydd y bil yn cyflwyno ysgolion diogel, y mae’r llywodraeth yn eu disgrifio fel “ffordd newydd o garcharu ieuenctid wedi’i gynllunio”. Yn y bôn bydd ysgolion diogel yn garchardai i blant rhwng 12 a 18 oed, a byddant yn cael eu rhedeg gan elusennau: sianelu mwy fyth o arian i’r sector preifat.

Mae’r uwch siambr yn gallu oedi deddfwriaeth, ond ddim ei rhwystro’n llwyr, ond mae’r hyn mae’n ei wneud yn aml yn gallu codi cywilydd a llesteirio cynlluniau’r llywodraeth. Gan fod y penawdau ar hyn o bryd yn llawn newyddion gwaeth, efallai na fydd y bil yn cael y sylw y mae’n ei haeddu.

Pan gafodd y bil ei gyflwyno am y tro cyntaf, fe arweiniodd at don o brotestiadau ar hyd a lled y wlad, gan gynnwys y protestiadau ym Mryste. Efallai ei bod yn bryd codi’r pwysau hwnnw eto.